21 Mayıs 2026 tarihinde İstanbul Planlama Ajansı (İPA) tarafından gerçekleştirilen İstanbul Barometresi Nisan 2026 araştırması, ekonomik koşullar ve sürdürülebilir tüketim anlayışının şehirdeki tüketim alışkanlıklarına etkilerini ortaya koydu. Araştırma sonuçları, yaşam maliyetlerindeki artışın bireylerin tüketim davranışlarını ciddi şekilde etkilediğini gösterdi.
SÜRDÜRÜLEBİLİR TÜKETİM FARKINDALIĞI DÜŞÜK DÜZEYDE
Araştırmaya katılanların yüzde 67,1’i “sürdürülebilir tüketim” kavramını daha önce duymadıklarını ifade etti. Kavramın açıklanmasının ardından katılımcıların yüzde 46,3’ü, sürdürülebilir tüketimi yaşamlarına yakın bulduklarını belirtti. Sürdürülebilir tüketim ile ilişkili en yaygın ifadeler arasında çevreye zarar vermeyen ürünleri tercih etmek (%32,7), uzun ömürlü ürünleri alıp tamir etmek (%30,3), daha az harcayıp tasarruf etmek (%27,5) ve yerel, mevsimsel gıdalar tüketmek (%20) yer aldı.
HAYAT PAHALILIĞI TÜKETİM ALIŞKANLIKLARINI ETKİLEDİ
Katılımcılara “Yaşam maliyetlerindeki artış tüketim alışkanlıklarınızı nasıl etkiledi?” sorusu yöneltildiğinde, yüzde 34,5’i “daha bilinçli tüketime yöneldim, daha az alıyor ve daha iyi seçiyorum” cevabını verdi. Yüzde 22’lik kesim, sürdürülebilirliğin ikinci plana düştüğünü ve fiyat odaklı kararların ön plana çıktığını belirtirken, yüzde 21,8’i daha az tüketim yapmanın zorunluluktan kaynaklandığını ifade etti. Tüketim alışkanlıklarının değişmediğini söyleyenlerin oranı ise yüzde 15,7 olarak kaydedildi.
İSRAF ALGISINDA ZAMAN VE KAYNAK ÖN PLANDA
Katılımcılara “Gündelik hayatta en çok hangi konuda israf ettiğinizi düşünüyorsunuz?” sorusu sorulduğunda, en yüksek yanıt yüzde 29,5 ile “zaman israfı” oldu. Aynı oranda “hiçbirini israf etmiyorum” cevabı da alındı. Diğer israf kalemleri arasında enerji (%12,3), para (%11), gıda (%10,8) ve su (%10,3) yer aldı. Katılımcıların yüzde 29’u “gereğinden fazla kıyafet almak,” yüzde 20,8’i ise “tabakta yemek bırakmak” ifadelerini israf olarak değerlendirdi.
GIDA İSRAFINDA OLUMLU EĞİLİM
Araştırma, gıda israfında olumlu bir tablo çiziyor. Katılımcıların yüzde 48,1’i ihtiyaçları kadar alışveriş yaptığını belirtirken, yüzde 38,2’si artan yemekleri farklı şekillerde değerlendirdiğini söyledi. Yemek ve ekmeği çöpe atanların oranı ise yüzde 8,5 olarak kaldı. Market alışverişlerinde evden çanta veya pazar arabası getirenlerin oranı yüzde 60,6 iken, poşet satın alanların oranı yüzde 39,4 olarak belirlendi.
TAMİR VE YENİDEN KULLANIM ALIŞKANLIĞI SÜRÜYOR
Araştırmada dikkat çeken bir diğer bulgu, tamir kültürünün hala güçlü bir şekilde devam etmesidir. Katılımcıların yüzde 48,7’si bozulmuş bir ürünü önce tamir ettirmeyi tercih ederken, yüzde 35,3’ü kendisinin tamir etmeye çalıştığını belirtti. Doğrudan yeni ürün satın alma isteği ise yalnızca yüzde 2 seviyesinde kaldı.
Yazar: Yusuf Arslan
