Cumhuriyet gazetesindeki köşesinde vatandaşların sorularını yanıtlayan Sosyal Güvenlik Uzmanı Nergis Şimşek, geçmiş yıllara ait vergi mükellefiyeti bulunmasına rağmen Kurum kaydı yapılmamış kişilerin tescil durumunu mevzuat ve yargı kararları çerçevesinde değerlendirdi.
1479 sayılı eski Bağ-Kur Kanunu ile 5510 sayılı Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu kapsamında, kendi adına ve hesabına bağımsız çalışanların sigortalı sayılma esasları dönemlere göre farklılık göstermişti:
1 Ekim 1972 – 20 Nisan 1982: Meslek kuruluşu kaydı
20 Nisan 1982 – 22 Mart 1985: Öncelikli olarak vergi kaydı; vergiye tabi olmayanlar için meslek kuruluşu kaydı
22 Mart 1985 – 4 Ekim 2000: Vergi kaydı, esnaf sicil kaydı veya oda kaydı
4 Ekim 2000 – 1 Ekim 2008: Vergi kaydı ve esnaf sanatkâr sicil kaydı ile birlikte meslek kuruluşu kaydı
1 Ekim 2008 sonrası: Vergi kaydı ile esnaf sicil kaydı
Mevzuatta zaman içinde yapılan yasal değişikliklerle süreklilik taşıyan sigortalılığa rağmen zamanında tescil yaptırmayanlara belirli imkânlar sunulmuştu. Bu düzenlemelerin ortak temelini, yasalarda öngörülen tarihlerden sonra müracaat edilse dahi tanınan zaman dilimi içerisinde borçlanma hakkının kullanılması oluşturmakta.
Ancak 4956 sayılı Kanun ile 1479 sayılı Kanun’a eklenen geçici 18. madde uyarınca; 4 Ekim 2000 tarihine kadar tescilini yaptırmamış olanların sigortalılık hak ve yükümlülükleri bu tarihten itibaren başlatılmıştı. Süresi içerisinde Kuruma yazılı başvuruda bulunmayan ve prim borçlarını ödemeyenlerin eski vergi kaydı dönemleri sigortalılık süresi olarak değerlendirilmemekte.
Şimşek, Anayasa Mahkemesi’nin 619 sayılı KHK’yi iptal etmesi sonrasında 8 Ağustos 2001 ile 2 Ağustos 2003 tarihleri arasında mevzuatta hukuki bir boşluk meydana geldiğini belirtti. Yargıtay’ın (10. ve 21. Hukuk Daireleri) emsal kararlarında bu sürece ilişkin dikkat çeken detaylar yer almakta.
Yargı kararlarının ortak yaklaşımına göre; hukuki boşluğun sona erdiği 2 Ağustos 2003 tarihinden önce Kuruma yapılmış bir tescil başvurusu veya tescil niteliği taşıyan bir prim ödemesi bulunması durumunda, vatandaşların geriye dönük olarak 20 Nisan 1982 tarihine kadar olan Bağ-Kur sigortalılıklarının tespitini mahkeme yoluyla talep etme imkânı bulunmakta.
